Меню
2430 ТИЛДИ ТАЛДОО
Адамдын тилдери ар түрдүү, бирок бул ар түрдүүлүк кайталанып турган мыйзам ченемдер менен чектелет. Ар кандай тилдердин грамматикасындагы айырмачылыктарды жөнгө салган эрежелерди сүрөттөө аракетинде лингвисттер «грамматикалык универсалдар» деп аталган бир катар жоболорду түзүшкөн — бул жоболор дүйнөдөгү бардык же көпчүлүк тилдерге туура келет деп болжолдонгон. Эл аралык окумуштуулар тобу 2430 тилдин материалында статистикалык талдоо жүргүзүп, мындай жоболордун болжол менен үчтөн бири гана чындыкка дал келерин аныкташкан.
Грамматикалык универсалдар — бул лингвисттердин пикири боюнча бардык же көпчүлүк тилдерге мүнөздүү мыйзам ченемдерди сүрөттөгөн жоболор. Мисалы, мындай жоболор мындайча айтылат: «Эгер тилде көптүк сан болсо, анда жалгыздык сан да болот» (демек, бир гана көптүк санды колдонгон тил жок), «Эгер тилде сан атооч зат атоочтон кийин келсе, анда сын атооч да зат атоочтон кийин жайгашат». Бул жерде маанилүүсү — универсалдар тилдердин окшоштуктарын гана эмес, тилдер бири-биринен кантип айырмаланышы мүмкүн же мүмкүн эмес экенин да көрсөтөт.
Көптөгөн универсалдар салыштырмалуу аз тилдердин материалында түзүлгөндүктөн, алардын тууралыгына толук ишенүүгө мүмкүн эмес. Германия менен АКШнын бир нече университеттеринин адистери 2430 тилдин маалыматтарына таянып, 191 грамматикалык универсалды текшеришкен. Изилдөөнүн жыйынтыктары Nature Human Behaviour журналына жарыяланган.
Изилдөөнүн авторлору тилдердин грамматикалык маалыматтарын камтыган Grambank базасын колдонушкан жана универсалдарды бир нече түргө бөлүп текшеришкен:
• иерархиялык (грамматикалык категориялардын тилде кандайча байланышы),
• сөз тартибине байланышкан (тар контекстте — сүйлөм ичинде, кеңири контекстте — бир нече сүйлөм, абзац, текст ичинде),
• жана «башка» түрлөрү.
Изилдөө ыкмасы катары байесовдук статистикалык талдоо колдонулган.
Грамматикалык универсалдар — бул лингвисттердин пикири боюнча бардык же көпчүлүк тилдерге мүнөздүү мыйзам ченемдерди сүрөттөгөн жоболор. Мисалы, мындай жоболор мындайча айтылат: «Эгер тилде көптүк сан болсо, анда жалгыздык сан да болот» (демек, бир гана көптүк санды колдонгон тил жок), «Эгер тилде сан атооч зат атоочтон кийин келсе, анда сын атооч да зат атоочтон кийин жайгашат». Бул жерде маанилүүсү — универсалдар тилдердин окшоштуктарын гана эмес, тилдер бири-биринен кантип айырмаланышы мүмкүн же мүмкүн эмес экенин да көрсөтөт.
Көптөгөн универсалдар салыштырмалуу аз тилдердин материалында түзүлгөндүктөн, алардын тууралыгына толук ишенүүгө мүмкүн эмес. Германия менен АКШнын бир нече университеттеринин адистери 2430 тилдин маалыматтарына таянып, 191 грамматикалык универсалды текшеришкен. Изилдөөнүн жыйынтыктары Nature Human Behaviour журналына жарыяланган.
Изилдөөнүн авторлору тилдердин грамматикалык маалыматтарын камтыган Grambank базасын колдонушкан жана универсалдарды бир нече түргө бөлүп текшеришкен:
• иерархиялык (грамматикалык категориялардын тилде кандайча байланышы),
• сөз тартибине байланышкан (тар контекстте — сүйлөм ичинде, кеңири контекстте — бир нече сүйлөм, абзац, текст ичинде),
• жана «башка» түрлөрү.
Изилдөө ыкмасы катары байесовдук статистикалык талдоо колдонулган.